Ghanta Travel

Lezingen

Kijk voor meer informatie ook hier.


Retraite Assisi

Van 7-11  mei 2016 organiseert Maarten Olthof een vijfdaagse retraite in een klooster bij Assisi, ‘Met de Boeddha in het voetspoor van Franciscus’. Klik hier voor meer informatie.
Voorafgaand en aansluitend aan de retraite begeleid Maarten een 11-daagse voettocht ‘Met de Boeddha in het voetspoor van Franciscus’. Klik hier voor meer informatie.

Buddha en Franciscus


Retraite Limburg

Van 22 tot 26 augustus organiseert Maarten Olthof een vijfdaagse retraite ‘De plaatjes van de os’. De retraite wordt afgesloten met een concert gebaseerd op de plaatjes van de os.
Meer informatie volgt.


Op 27 juni 2015 gaf Maarten Olthof een lezing en hij nam deel aan de paneldiscussie op een symposium over compassie met de Amerikaanse Zen-leraar Joan Halifax

Centraal tijdens deze middag stond de lezing van Joan Halifax. Met behulp van een stevig aantal powerpoint-slides (‘please don’t write everything down, you can find it online“) nam ze het publiek mee in een minutieuze analyse van het fenomeen compassie in de gezondheidszorg. Bekijk hier de complete lezing:

Camera: Benito Strangio
Geluid: Anneloes Pabbruwee
Montage en bewerking: Emil van Zuylen

Andre van der BraakHet thema staat op het lijf geschreven van dagvoorzittervan der Braak. Hij is hoogleraar boeddhistische filosofie van de Vrije Universiteit, waar hij twee jaar geleden zijn inaugurele rede hield over de rol van compassie in het werk van boeddhistisch geestelijk verzorgers. ‘When I read Joan’s articles about compassion, I realised she expressed much better what I tried to say two years ago. Therefore, I believe we can all benefit from this symposium and renew our understanding of what it means to be socially engaged.’

Onder de meer dan 300 ‘gewone’ bezoekers bevonden zich dan ook zeven van
zijn studenten. Vorig jaar september begonnen zij aan de master Spiritual Care, de eerste opleiding tot boeddhistisch geestelijk verzorger in Nederland. Het zal geen verrassing zijn dat deze BoeddhaDag een sterk academisch karakter had

A.B.I.D.E. & G.R.A.C.E.

Het hoge aantal gevallen van burnout in de gezondheidszorg vormde een belangrijke aanleiding voor Halifax’ jarenlange onderzoek naar empathie en compassie. ‘Not only patients are suffering, but the caregivers also, so we have to take care of them.’

Meestal geeft ze dit praatje in medische settings, met een iets minder boeddhistisch publiek. Door de jaren heen heeft Halifax zich een seculiere taal eigen gemaakt die ook te behappen is voor de doorsnee arts of verpleger. Ook past ze doorgaans haar kleding aan op haar toehoorders. ‘I should have worn my buddhist outfit’, zegt ze, wanneer ze verneemt dat meer dan driekwart van deze zaal evaring heeft met meditatie. ‘It’s almost a little intimidating to have so many buddhists in the room.’

De getrainde boeddhist in het publiek herkende hoe dan ook ongetwijfeld veel boeddhisme in het lineaire en best wel wetenschapelijke verhaal dat het hele eerstvolgende uur in beslag nam. Een verhaal dat wellicht het beste is samen te vatten met de twee ezelsbruggetjes voor compassie die Joan vaak noemt in haar publicaties:

De eerste is de afkorting A.B.I.D.E. Dat staat voor:

A: Attention and Affect
B: Balance
I: Intention and Insigth
D: Discernment
E: Embodiment and Ethical Enactive > Engagement > Equanimity/Eudaemonia

A.B.I.D.E. is een sterk vereenvoudigd geheugensteuntje voor een wat ingewikkelder model van compassie. De begrippen verwijzen naar de innerlijke gemoedstoestanden/kwaliteiten die van kracht zijn wanneer we ons met compassie opstellen binnen bepaalde intermenselijke situaties. Nu lijkt het alsof dat allemaal netjes in deze volgorde gebeurt, de werkelijkheid is natuurlijk minder geordend.

Volgens Halifax wijst neurologisch onderzoek uit dat compassie een staat van zijn is die we zelf aan en uit kunnen zetten. Althans, bij de geoefende meditatieleraar Matthieu Ricard bleek dat het geval. Hij werd blootgesteld aan verschillende neurologische tests, waarbij delen van het brein oplichtten die betrokken zijn bij gevoelens als empathie. ‘I can sort of do it’, vertelt Joan, als iemand uit het publiek vraagt of er inderdaad een “compassieknopje” bestaat, ‘but he (Ricard, red.) is really good at it.’

Het tweede kernbegrip in de presentatie (minuut 56:30) was G.R.A.C.E. Dat staat voor:

G: Gathering attention
R: Recalling intention
A: Attuning to self/others
C: Considering (what will serve?)
E: Engaging

G.R.A.C.E. is een geheugensteuntje dat een arts of verpleger kan helpen bij het onthouden van de stappen die nodig zijn voor het cultiveren van compassie. Halifax ontwikkelde dit ezelsbruggetje omdat artsen en verplegers in complexe medische situaties vaak een simpel instrument nodig hebben. Om zelf in balans te blijven temidden van het lijden van een patient en tegelijkertijd met compassie te handelen in deze situaties.

Joan Halifax - stability

Grounden

Na de presentatie was er ruimte voor vragen uit het publiek. ‘Is G.R.A.C.E. ook toepasbaar buiten de gezondheidszorg?’ Luidde de eerste vraag. ‘I think every mother should apply it’, was het antwoord. ‘And certainly every father.’

Ook wilde iemand weten hoe je dat nou precies doet, dat grounden. Een van de essentiële stappen bij het cultiveren van compassie. Want, hoe stabieler je zelf bent in het moment, hoe beter je in staat bent om met het lijden van de ander om te gaan. ‘Grounding is something at the very basis of buddhist practice. With an inhale you move your attention away from everything external, with an exhale you move your attention into your body.’ Een vaardigheid die volgens Halifax veel training vereist, want: ‘Intentional stability is against the stream. Corporations don’t want us to go there, but we have to go there, we must.’

De compassieknop

Ook was iemand uit het publiek nog niet helemaal overtuigd van het zogenaamde compassieknopje in ons brein. ‘Well, switching on compassion is not something you would normally do, like ninety seconds compassion on, then ninety seconds compassion off. That’s all quite scientific of course, but sometimes it is very important to be able to switch the kind of state that you are in.’

Paneldiscussie

Naast keynotespeaker Joan Halifax, waren er ook vier ervaringsdeskundigen uit Nederland en België uitgenodigd. Samen met Roshi Joan namens zij na de pauze plaats op het podium voor de paneldiscussie. Om de beurt gaven zij vanuit hun praktijk een reactie op de lezing over compassie.

Irène Kaigetsu Kyojo BakkerZenleraar Irène Bakker, die zes jaar lang de Being with dying training volgde bij Halifax, beet het spits af: ‘Mijn werk is het normaliseren van de dood, als deel van het leven. Wat daarbij helpt is het waarderen van het leven zolang we het hebben. Nu veel mensen niet meer naar de kerk gaan is er een groeiende behoefte aan spiritualiteit binnen de stervensbegeleiding. Op dat gebied gebeurt er allerlei goeds. We hebben de “hospicebeweging”, waaronder bijvoorbeeld Hospice de Liefde in Rotterdam. Niet expliciet boeddhistisch, maar de oprichters hebben een boeddhistische achtergrond. De Tibetaans boeddhistische gemeenschap Rigpa biedt een cursus stervensbegeleiding In the mirror of death in Nederland aan en natuurlijk is er nu de nieuwe studie aan de VU. Binnen alle vormen van stervensbegeleiding is compassie de bottom line. Het ontstaat door openheid, vanuit niet-weten en door de capaciteit om volledig aanwezig te zijn. Maar compassie alleen is niet genoeg, het moet samengaan met een zekere gelijkmoedigheid. Wat mij helpt is me te focussen op de voorkant van mijn lichaam, waar het eenzame hart zich bevindt, het gezicht en de capaciteit om te voelen en lief te hebben. En tegelijkertijd ook de achterkant van het lichaam, waar onze kracht en flexibiliteit zit.

Alie Rozendal

Alie Rozendal is een van de zes boeddhistisch geestelijk verzorgers in de Nederlandse gevangenissen. ‘Wat mij inspireerde in Joans lezing was de term wounded people als alternatief label voor gevangenen. Ik werkte vroeger als verpleegster en daar had ik te maken met zichtbare wonden en wist ik precies wat ik moest doen. Nu zijn de wonden waarmee ik werk niet fysiek, en dus moeilijk te herkennen. Ook in dit werk heb je een sterke rug en een zachte voorkant nodig.

Alie Rozendal - mindfulness

Er gebeurt van alles in zo’n gevangenis, er gaan dingen mis, alarmen gaan af en boem, alles zit ineens potdicht. Maar ik moet ook met de gewonde gevangenen kunnen zitten, face to face, met heel mijn hart aanwezig zijn, zonder te weten wat ik precies moet doen. Veel van hen zijn de connectie met de wereld en zichzelf totaal kwijt en ervaren veel stress in de gevangenis. Daarom komen ze naar mij toe, om te praten. Daarnaast zijn er meditatiegroepen en sinds anderhalf jaar mindfulness cursussen. Hier komen ook gedetineerden naartoe die verder niks met geestelijke verzorging willen, omdat ze toch van hun stress af willen. Die mindfulness of the body is voor hen heel belangrijk. Door zich bewust te worden van wat er zich binnenin afspeelt ontwikkelen ze een compassie naar zichzelf en dat heelt de wonden. Mindfulness zou toegankelijk moeten worden in alle gevangenissen.’

Maarten OlthofMaarten Olthof is ecoloog, activist en voorzitter vanStichting Vajra, waarmee hij zich richt op ontwikkelingswerk in Nepal. Toen hij voor het eerst in Nepal was kwam hij erachter dat wat hij in zijn studie ecologie leerde sterk overeenkwam met wat de Boeddha 2500 jaar geleden al zei: alles hangt met alles samen.

Zijn activisme ontstond nog veel eerder. ‘Toen ik zeven jaar oud was had ik een klein ongelukje en droomde ik ’s nachts van ellende, vallen en doodgaan. Niet lang daarna leerde ik op school over derdewereldlanden waar mensen stierven van de honger. Op een dag kwamen die dingen samen. Ik werd vroeg wakker, ging met mijn hondje naar het park, deed mijn ogen dicht en zei: help me om anderen te helpen.’ Verrassend misschien voor zo’n jong kind, maar ik ben ervan overtuigd dat ieder mens die gedachte in zich heeft.

Natuurlijk vergat ik dat weer toen ik ouder werd. Totdat ik twintig jaar geleden in Nepal was en een kind naar me toe kwam dat tegen me zei: “how much is your shoes?” Ik loog en zei dat ik het niet wist. Later zei de Nepalese gids tegen me: “I know how much your shoes cost. The house of that boy is cheaper than what you are wearing on your feet”. Toen herinnerde ik me weer mijn vow van toen ik zeven was en dat was het begin van stichting Vajra. Mijn favoriete koan is nu dan ook: how much is your shoes?

Frank de WaeleFrank De Waele is zenleraar en oprichter van de Zenpeacemakers Lage Landen. Volgens de Waele gaat het werk van een zen peacemaker over het ‘dienen van wholeness’.

Ook hij vertelde een verhaal uit eigen koker. ‘Toen ik in de jaren negentig in een Parijse buitenwijk woonde las ik het boek Bearing Witness van Bernie Glasmann. Daarna deed ik mee aan de Auschwitzretraite, onder begeleiding van Bernie zelf. Het raakte me diep, maar verwarde me ook, want kon ik dit verenigen met mijn beoefening tot dan toe, waarin vrijheid en geluk centraal stonden? Op een dag vroeg iemand mij om hulp. Het ging om zijn zieke zoon, die iemand nodig had om zijn shiatsu skills op te oefenen. Ik wist niet wat ik kon verwachten, maar stemde toe en ging erheen. Pas toen zag ik wat er met de zoon aan de hand was: hij zag er verschrikkelijk uit, als het karakter uit The Elephant Man. Hij had een groot gat bij zijn neus, zijn ogen waren nauwelijks zichtbaar en hij kon bijna niet praten. We praatten wat en hij vertelde dat hij een masker droeg wanneer hij naar buiten ging. En toen wilde hij de shiatsu doen. Ik ging op de grond liggen en het kostte me veel moeite om te ontspannen. Ik voelde zijn bobbelige handen, en misschien was het omdat ik wel moest, maar er gebeurde toen iets. Tussen mij en de jongen. Aan het einde van de sessie was er een totale intimiteit tussen ons.

Na die keer ging ik nog tweemaal en ik begon langzaam te begrijpen waar het peacemakerswerk over gaat. Het laten gaan van een oordeel en het erkennen van wat is. Openstaan voor elke denkbare omstandigheid en zijn met wat is. In die situatie kwam dat heel sterk naar voren. Uiteindelijk bedachten we samen dat de jongen shiatsu kon gaan doen voor de blinden. Compassie is niet iets wat je ‘maakt’. In mijn geval kon het niet anders dan ontstaan, door de intimiteit, de aanwezigheid en nabijheid.’

Documentatie

Lees ook deze artikelen van Joan Halifax
A heuristic model of enactive compassion
 (pdf)
Grace for Nurses, Cultivating compassion in nurse/patient interactions (pdf)